Skip to content

Jeoarkeoloji ve Arkeosismoloji Araştırmaları

Proje Ekibi ve Danışmanları

Prof. Dr. Mahmut Göktuğ DRAHOR

Jeofizik Mühendisi, Dokuz Eylül Üniversitesi

Doç. Dr. Ökmen SÜMER

Jeolog, Dokuz Eylül Üniversitesi

Ahmet Cemal DRAHOR

Mühendis, Geoim Jeofizik & Mühendislik

Buğra OĞUZ KAYA

Jeofizik Mühendisi, Geoim

Mustafa Sadık YAĞLIDERE

Jeofizik Mühendisi, Geoim

Caner ÖZTÜRK

Jeofizik Mühendisi, Geoim

Selinda DRAHOR

Mimar, Istituto Europea Design

Bozburun ve çevresinin jeoloji ve aktif fay haritası. Harita, Ersoy, (1993); Şenel ve Bilgin, (1997a,b) ve Emre vd., (2011)’den alınan verilerin birleştirilmesinden sonra, bu çalışmaya özel olarak yeniden düzenlenmesiyle oluşturulmuştur.

Phoenix arkeoloji projesi, Batı Anadolu’nun Bozburun yarımadasında bulunan Marmaris’e yaklaşık olarak 45 km uzaklıkta olan Taşlıca yerleşimi ve çevresindeki arkeolojik yerleşimleri çok disiplinli bir yaklaşımla incelemeyi hedefleyen bir projedir. Projenin ilk 5 yılı içinde yürütülecek arkeosismoloji çalışmaları, Dokuz Eylül Üniversitesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Mahmut Göktuğ Drahor ve Doç. Dr. Ökmen Sümer başkanlığında oluşturulacak bir ekip ile sürdürülecektir.

Çalışma alanı, jeolojik anlamda Batı Anadolu genişleme bölgesinin güney batı ucunda bulunmaktadır. Bölge tektonik anlamda aktif ve yoğun depremselliğe sahiptir. Bölgede yapılan ilk yerbilimsel araştırmalar, Spratt ve Forbes (1847)’nin seyahat notlarına dayanırken, özellikle Bozburun ve Datça yarımadalarının coğrafi haritaları sırasıyla Newton (1865) ve Spratt (1886) tarafından yayınlanmıştır. Tchihatcheff (1867)’nin Ege Denizi ve çevresini kapsayan geniş alan haritası dışında bölgenin 1/300000 ölçekli ilk detay jeoloji haritası ise Philippson (1915) tarafından üretilmiştir. Daha sonra Datça ve Bozburun yarımadalarını kapsayacak biçimde 1/100000 ölçekli daha ayrıntılı bir jeolojik harita Kaaden ve Metz (1954) tarafından hazırlanmıştır. Ersoy (1993) ise sadece Bozburun yarımadası özelinde yaptığı çalışmasında gerek alanın 1/400000’lik jeoloji haritasını, gerekse de bölgedeki Mezozoyik istifin jeolojik evrimini ortaya koymuştur. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü MTA tarafından yürütülen jeolojik haritalama çalışmaları kapsamında Bozburun Yarımadasını kapsayan 1/100000 ölçekli O19 ve O20 paftalarının jeolojik haritaları Şenel ve Bilgin (1997a,b) tarafından kitapçık olarak basılmıştır.

Alandaki yapısal ögeler, özellikle 2000’li yıllara kadar üretilen jeoloji haritalarında gösterilse de, Bozburun Yarımadasında yüzlek veren ve deprem üretme potansiyeli olan aktif faylar ilk kez MTA tarafından yapılan Yenilenmiş Türkiye Diri Fay Haritaları serisinde ortaya konmuştur. Emre vd. (2011)’in ürettiği 1/250000 ölçekli Marmaris (NJ 35-15 Paftası – Seri No: 8) diri fay haritasında, Kuvaterner fay sınıfında değerlendirilen ve kuzeyden güneye doğru Selimiye, Bozburun ve Taşlıca olarak isimlendirilen üç fay zonu gösterilmektedir (Şekil 1). Emre vd. (2018)’e göre karakteri eğim atımlı normal faylanma mekanizmasına sahip bu aktif fayların uzunlukları 11 ile 21 km arasında değişmektedir. Sümer vd. (2018) tarafından geliştirilen ve fay parametreleri ile deprem büyüklüğü arasındaki ilişkiye göre çözüm yapan FaultStat programı sonucunda bu fayların Mw: 6.1-6.8 büyüklüğü arasında deprem üretme potansiyeli olduğu hesaplanmıştır.

İlk aşamada Phoenix arkeoloji projesi kapsamında yapılacak olan arkeosismolojik çalışmalar, bölgede aktif fayların yaratmış olabileceği antik çağ depremlerinin etkileri ve arkeolojik yapılarda oluşmuş olası deformasyon izlerini (yamulma, eğilme, kesilme, yılankavi bükülme, yatay ve düşey yer değiştirme vb.) belirlemeyi hedeflemektedir.

Diğer yandan, Phoenix ve çevresindeki Saranda ve Prinari/Tlos(?) gibi arkeolojik yerleşme isimlerinin Luvik kökenli olması ve hali hazırda bölgede özellikle Bozburun ve Serçeliman’da tespit edilen bazı Bronz Çağ batıkları da (Özdaş vd., 2020) önem taşımaktadır. Bu durum alanın Bronz Çağ’dan beri yerleşime sahne olmuş olabileceğini göstermektedir. Böylece arkeosismolojik çalışmalar kapsamında elde edilecek veriler, Bronz Çağdan beri kesintisiz yerleşimlerin olduğu düşünülen bu alanda, tarihsel dönem deprem aktivitelerinin belirlenmesiyle alan hakkında önemli bilgiler elde etmeyi sağlayacaktır.

Arkeosismolojik çalışmalara koşut olarak projenin ilk yıllarında yapılması planlanan diğer bilimsel araştırmalar ise sırasıyla şöyledir; bölgedeki aktif fayların ayrıntılı olarak haritalanması, kinematik/geometrik özelliklerinin belirlenmesi, kıyı şeridinde tektonik ve/veya östatik olaylarla ilişkili olası değişimlerin morfolojik izlerinin belirlenerek haritalanmasıdır. Ayrıca Ege ve Akdeniz kaynaklı depremlerden oluşmuş tsunami izlerinin koy şekil faktörü (Shp) yüksek Serçelimanı, Casara, Prinari ve Bozuk Liman gibi koylarda araştırılması da başka bir hedeftir.

Bu proje ile ortaya çıkacak arkeosismolojik, kinematik, morfometrik ve tsunami verileri arkeolojik bulgularla birleştirildiğinde, Anadolu’nun güneybatısının aktif tektoniği hakkında önemli bulgulara ulaşılması hedeflenmektedir. Bronz Çağından beri Akdeniz’in deniz ticaret ağında bölgenin önemli bir yeri olduğu düşünülmektedir. Arkeoloji çalışmalarına koşut olarak sürdürülecek arkeosismoloji incelemeleriyle deniz ticaretine uygun limanlar ile bölgedeki tektonik olgular arasındaki ilişkilerin ortaya konulmasını da sağlayacaktır.     

KAYNAKLAR

Emre, Ö., Duman, T.Y., Özalp, S., 2011. 1:250.000 Ölçekli Türkiye Diri Fay Hartası Serisi, Marmaris (NJ 35-15) Paftası, Seri No: 8, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara, Türkiye.

Emre, Ö., Duman, T.Y., Özalp, S., Elmacı, H., Olgun, Ş., Şaroğlu, F. 2013. Active fault map of Turkey with explanatory text. General Directorate of Mineral Research and Exploration Special Publication Series, 30. 

Emre, Ö., Duman, T. Y., Özalp, S., Şaroğlu, F., Olgun, Ş., Elmacı, H., Çan, T. 2018. Active fault database of Turkey. Bulletin of Earthquake Engineering, 16, 3229-3275.

Ersoy, S. 1993. Transgresif platform karbonat istifine Bozburun (Marmaris, Muğla) yarımadasından bir örnek. Türkiye Jeoloji Bülteni, 36(2), 171-177.

Kaaden, G.v.d., Metz, K. 1954. Datça-Muğla-Dalaman çayı (SW Anadolu) arasındaki bölgenin jeolojisi. Türkiye Jeol. Kurumu Bülteni, 5 (1-2), 71-171.

Newton, C.T. 1865. Travels & Discoveries in the Levant, (Vol. 2), Day & Son, Limited: London.

Özdaş, H., Held, W., Kızıldağ, N. 2020. A Newly-Detected Potential Submerged Minoan Settlement in the Karian Chersonesos, IPR XXV abstracts, February 12- 17, Frankfurt.

Philippson, A. 1915. Reisen und Forschungen im westlichen Kleinasien (Nr. 183). Justus Perthes: Gotha.

Spratt, T.A.B. 1886. Remarks on the Dorian Peninsula and Gulf, with Notes on a Temple of Latona there. Archaeologia: or Miscellaneous tracts relating to antiquty, 49(2), 345-365.

Spratt, T.A.B., Forbes, E. 1847. Travels in Lycia, Milyas, and the Cibyratis in Compagny with the Late Rev. ET Daniell, (Vol. 1), John Van Voorst: London.

Sümer, Ö., Karagöz, O., Alak, A. 2018. A New Software For Relationships Between Fault Parameters and Earthquake Size: FaultStat. Afyon Kocatepe University Journal of Science and Engineering, 18(3), 1089-1101.

Şenel, M., Bilgin, Z.R. 1997a. 1:100 000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları No: 18 Marmaris-L 4 ve L 5 Paftaları, MTA Jeoloji Etütleri Dairesi, Ankara.

Şenel, M., Bilgin, Z.R. 1997b. 1:100 000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları No: 18 Marmaris-L 6 Paftası, MTA Jeoloji Etütleri Dairesi, Ankara.

Tchihatcheff, P.De. 1867. Asie Mineure. Description physique de cette contrée, Quatrième partie, Géologie, (Vol. 1), Librairie Théodore Morgand: Paris

Mahmut Göktuğ Drahor, Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Jeofizik Mühendisliği Bölümünde Profesör olarak çalışmaktadır. Sığ Jeofizik, Arkeolojik Prospeksiyon ve Arkeosismoloji alanlarında uzmanlaşmıştır. Türkiye’deki arkeolojik sit alanlarının araştırılmasında Türkiye’de ilk jeofizik doktora çalışmasını yapmıştır. Ayrıca Sığ Jeofizik ve Arkeolojik Prospeksiyon konusunda Türkiye’deki ilk araştırma merkezini de kurmuştur. Drahor’un bu konuda çok sayıda ulusal ve uluslararası yayını bulunmaktadır. Ayrıca Uluslararası Arkeolojik Prospeksiyon Derneği’nin (ISAP) kurucu üyesidir ve bu derneğin yönetim kurulu üyeliğini yürütmüştür. Halen bazı ulusal ve uluslararası derneklerde Bilim Kurulu üyeliği yapmakta ve ilgili konularda birçok projeyle bilimsel araştırmalarına araştırıcı ve danışman olarak devam etmektedir. Aynı zamanda bir Avrupa Birliği COST projesi olan “The Soil science & archaeo-Geophysics Alliance: going beyond prospection (SAGA), which is a new interdisciplinary network of scientists” projesinde Türkiye adına Yönetim Kurulu üyesidir.

Çok yönlü bir bilim insanı olan Ökmen Sümer akademik kariyerine 2001 yılında mezun olduğu Dokuz Eylül Üniversitesi Jeoloji Bölümünde başlamıştır. Araştırmacının lisans üstü tezleri hem genişlemeli hem de doğrultu atımlı tektonik rejimim etkisindeki Batı Anadolu’daki farklı Neojen – Kuvaterner havzalarının jeolojik evrimi üzerinedir. Son 20 yılda çok sayıda bilimsel yayın üretmiş olan Ökmen Sümer’in araştırmalarının çoğu Sedimantoloji, Yapısal Jeoloji, Havza Analizi, Neojen – Kuvaterner Stratigrafi, Paleosismoloji, Tektonik Jeomorfolji, Jeodinamik, Jeoarkeoloji ve Arkeosismoloji ile ilgilidir. Mesleğindeki diğer ilgi alanları ise, Antroposen zaman aralığının belirlenmesi, Antropojenik Kirlilik, Volkanoloji/Tefrokronoloji ve Kuvaterner çökellerinde tarihleme teknikleridir. Ayrıca gerek verdiği dersler gerekse davetli konuşmacı olarak Türkiye’deki farklı üniversitelerde Sedimantoloji, Yapısal Jeoloji, Jeoloji Tarihi ve Felsefesi üzerine deneyimi mevcuttur. Araştırmacı Efes Fayı ile ilgili yaptığı çalışmalardan dolayı Türkiye Jeoloji Mühendisleri Odası tarafından 2016 yılında Altın Çekiç Araştırma Ödülü’ne layık görülmüştür.

1963 yılında doğan Cemal Drahor Bornova Anadolu Lisesi’ni 1981 yılında bitirdi. Üniversite eğitimini İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Fakültesi Elektronik ve Haberleşme Bölümünde tamamladı. Kariyer yaşamına, 1986 yılında AR-GE mühendisliği ile başladıktan sonra, Finans, Satış ve Pazarlama alanında devam etti. 1990 yılından beri global firmalarda Üst Düzey yöneticilik yaşamını sürdürmektedir. Bu sürenin önemli bir kısmını Bölgesel ve Global Pazarlardan sorumlu olarak yurt dışında geçirmiştir. Halen, İstanbul’da yabancı bir firmada üst düzey yöneticilik görevini ve Yönetim Kurulu üyeliklerini sürdürmektedir. Geoim’in Kurucu ortağı olarak; birçok projede aktif yer almıştır. İngilizce ve Almanca konuşan Cemal Drahor, BOSAD, KPTK ve benzeri kuruluşlarda yönetim Kurulu üyesidir. Tenis, Dağcılık, Dalma, Bisiklet sporları yaşamında halen önemli bir yer tutmaktadır.

2017 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi, Jeofizik Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. 2018 yılından beri Geoim Mühendislik, Danışmanlık Ltd Şti.’de jeofizik mühendisi olarak çalışmaktadır. 2018 yılından beri birçok arkeolojik alanın jeofizik araştırmalarında görev almaktadır.

2018 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi, Jeofizik Mühendisliği Bölümünden mezun olmuştur. Geoim Mühendislik, Danışmanlık Ltd Şti.’de jeofizik mühendisi olarak 2018 yılından beri çalışmaktadır. 2018’den bu yana birçok arkeolojik alanın jeofizik araştırmalarında görev almaktadır.

Caner Öztürk 2008 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi, Jeofizik Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. 2006 yılından beri birçok arkeolojik alanın jeofizik araştırmalarında çalıştı. 2011 yılından beri kurucu ortağı olduğu Geoim Mühendislik, Danışmanlık Ltd Şti.’de proje koordinatörü olarak çalışmaktadır. Ayrıca İstanbul Üniversite-Cerrahpaşa’da doktora çalışmalarını sürdürmektedir.

Selinda Drahor, Milano-İtalya’da bulunan Istituto Europeo di Design’ın İç mimari bölümünden 2020 yılının yaz döneminde mezun olmuştur. Öğrencilik yıllarında merakı doğrultusunda bazı arkeolojik kazılarda çalışmalarda bulunmuştur. Şapinuva arkeolojik kazılarında 2015 yılında jeofizik araştırmalarda asistan ve 2019 yılında da Sardis arkeolojik kazılarında mimari asistanı olarak çalışmalarda bulunmuştur. İyi derecede İngilizce ve orta derecede Almanca bilmektedir. Üniversitede aldığı eğitimden dolayı sanatsal eğilimleri artmış ve aldığı eğitimin sonucunda teknikle sanatı birleştirmiştir. Özellikle resim ve müziğe olan tutkusu onu sanatla bağdaştırmaktadır.